Işığın altında
bir düşünce.

Bir karara itiraz edebilmek için önce o kararın verildiğini bilmek gerekir. Oysa dijital dünyada bazı kararlar karşımıza bir hüküm olarak çıkmaz. Bir sıralama, bir öneri, bir görünmezlik olarak çıkar. Önümüze gelen bilgi değişirken, seçeneklerimizin sınırı da değişebilir.

Veronokrasi, iktidarı bu görünmeyen eşikte arar. Devletlerin ve kurumların önemini yok saymadan, gerçekliği tanımlama ve doğrulama yetkisinin kimlerde toplandığını sorar. Bir olayın gerçekleştiğine, bir kişinin güvenilir olduğuna veya bir bilginin dikkate değer bulunduğuna kim karar verir?

Buradaki mesele yalnızca doğru ile yanlışı ayırmak değildir. Bu ayrımı yapan düzeneklerin nasıl kurulduğu, kimin çıkarına çalıştığı ve hatalarının nasıl düzeltildiğidir. Bir sistemin güçlü olması, onun kararlarının sorgulanamaz olması için yeterli bir gerekçe değildir.

Bu nedenle Veronokrasi’nin önerdiği yön, hakikati tek bir merkeze teslim etmek değildir. İddiaların sınanabildiği, kararların gerekçelendirildiği ve doğrulayanların da denetlenebildiği bir düzen arayışıdır. İnsanın bu düzende yalnızca veri kaynağı değil, söz sahibi olması gerekir.

İdeolojiyi çoğu zaman açıkça söylenen fikirlerde ararız: bir konuşmada, bir parti programında, bir metinde. Oysa bir düşüncenin etkili olabilmesi için önce görünür olması gerekir. Görünürlüğü düzenleyen sistemler, tartışmanın daha başlamadan hangi zeminde yapılacağını etkileyebilir.

Veronokrasi’nin algoritmik inanç düşüncesi bu noktaya bakar. Veri ve kod, yalnızca bir içeriği taşıyan araçlar olarak ele alınmaz. Sıralama, tekrar ve dışarıda bırakma yoluyla anlamın oluşumuna katılan yapılar olarak düşünülür.

Bu, insanın her gördüğüne inandığı ya da bütün iradesini kaybettiği anlamına gelmez. Soru daha dikkatli kurulmalıdır: Bir insan seçeneklerini değerlendirirken, hangi seçeneklerin önüne gelmesine karar veren yapıyı ne kadar görebiliyor?

Bu nedenle eleştirel düşünce yalnızca içerikleri sorgulamakla sınırlı kalamaz. İçeriğin bize ulaşma biçimini de sorgulamalıdır. Bir görüşün neden tekrar tekrar karşımıza çıktığı, başka bir görüşün neden hiç görünmediği ve bu düzenin nasıl değiştirilebileceği siyasal sorulardır.

Bir profil bizi geçmiş davranışlarımızla tanımlar. Neye baktığımızı, nerede durduğumuzu, hangi tercihi tekrarladığımızı kaydeder. Fakat insan yalnızca tekrarlarından oluşmaz. Fikrini değiştirebilir, alışkanlığını kırabilir, kendisinden beklenmeyeni seçebilir.

Homo algorithmus, Veronokrasi’de davranışsal veriler üzerinden okunabilen insanı düşünmek için kullanılan bir kavramdır. Homo conscientia ise bu tanıma sığmayan imkânı öne çıkarır: kendi koşullarını fark eden, onları sorgulayan ve ortak geleceğin kuruluşuna katılan insan.

Bu dönüşüm yalnızca zihinde gerçekleşmez. Gezegen, veri ve zihin birlikte düşünülmelidir. Maddi yaşamın koşulları, teknolojik düzen ve bilinç birbirinden koparıldığında özgürlük de eksik tarif edilir. Eğitim, emek, refah ve gelecek kuşaklar bu yüzden aynı tartışmanın parçalarıdır.

Eşik bilinci, geleceğin henüz bütünüyle karara bağlanmadığını fark etmektir. Teknolojinin insan adına her şeyi seçtiği bir düzen ile insanın teknoloji üzerinde ortak söz hakkı kurabildiği bir düzen arasındaki fark, bugün alınan kararlarda oluşur.