07.2 / İNSAN İRADESİVERONOKRASİ

Yapay zekânın önerisi ne zaman senin kararın olur?

Bir yanıtı kabul etmek ile bir yargıya varmak her zaman aynı eylem değildir.

Bir yardımcı yanıt taslağı hazırlıyor, başvuruları sıralıyor veya bir eylem öneriyor. Bir insan bunu onaylıyor. Son tıklamanın insana ait olması, önerinin ne kadar derinlemesine incelendiğini göstermez.

BELGELENMİŞ ÖRNEK

319 bilgi çalışanıyla yapılan bir CHI 2025 anketi, üretken yapay zekâya daha yüksek güven ile daha düşük bildirilen eleştirel düşünme çabası arasında ilişki buldu. [1]

BU ÖRNEĞİN GÖSTERMEDİĞİ

Bunlar katılımcıların kendi bildirimlerine dayanan ilişkilerdir; yapay zekânın düşünme becerisini kaçınılmaz olarak azalttığının kanıtı değildir.

VERONOKRASİ AÇISINDAN

Veronokrasi açısından mesele, kişinin öneriyi sorgulayabilmesi, başka kanıtlar arayabilmesi ve farklı bir seçim yapabilmesidir. İnsan iradesi, biçimsel bir onay adımının ötesinde, yargıya varmayı mümkün kılan koşullara ihtiyaç duyar.

Sorumluluğa zaman, ilgili bilgi ve gerçekten karşı çıkabilme imkânı eşlik etmelidir. Soru, yardımın insanın eyleme gücünü sessizce devralmadan nasıl genişletebileceğidir.

Yanıtı onayladığında, soruyu da incelemiş oluyor musun?

KAYNAKLAR

  1. Lee et al. · CHI 2025
  2. Lee et al. · PDF